Begin 2024 kregen we de opdracht om de provincie Utrecht in een participatief traject te begeleiden met het opstellen van een gezamenlijk streefbeeld voor de landbouw. In een tijd waarin politieke spanningen rondom landbouw hoog op kunnen lopen, wisten we dat dit geen eenvoudige opgave zou worden. Maar nu – ruim een jaar en vele participatiebijeenkomsten later – kijken we met trots terug op het project. Er ligt een gedragen streefbeeld voor de landbouw, vastgesteld door de Gedeputeerde Staten én Provinciale Staten. En minstens zo belangrijk: het hele traject verliep in een constructieve en respectvolle sfeer.
Hoe hebben we dat gedaan? En wat is er precies bereikt? We nemen je mee in deze blog.
Een breed gedragen proces
We begonnen het traject met een verkenningsfase. Naast het inlezen in beleidsdocumenten van de provincie, hielden we twee trendverkennende workshops. Eén met een klankbordgroep van ambtenaren van de provincie, en één met een grote en diverse participatiegroep, bestaande uit agrariërs, vertegenwoordigers van verschillende groepen agrariërs, terreinbeheerders, onderwijs- en kennisinstellingen, waterschappen, consumentenorganisaties, natuur- en dierenwelzijnsorganisaties, en meer.
Op basis van deze trendverkenning ontwikkelden we samen met de provincie drie toekomstscenario’s voor 2050, aan de hand van het Three Horizons-model. Dit model liet zien dat het huidige landbouwmodel zijn grenzen heeft bereikt – en dat een transitie naar een nieuw model noodzakelijk is. Hoe die toekomst eruit kan zien? Daarvoor schetsten we drie mogelijke scenario’s.
Drie toekomstscenario’s voor de Utrechtse landbouw in het kort:
1. Productieprovincie
In dit scenario staat de markt, hoge productie en technologische innovatie centraal. Schaalvergroting en een sterke scheiding tussen stad en platteland kenmerken dit beeld. Door het doorrekenen van van externe en maatschappelijke kosten in producten (true pricing), wordt het behalen van milieudoelen nagestreefd.
2. Groene provincie
In dit scenario is de provincie geheel natuurinclusief en circulair. In de landbouw staat natuurherstel centraal en agrariërs zetten zich, met steun van de overheid, in voor natuurbeheer. Andere agrariërs verruimen hun verdienmodel door grondstoffen te verbouwen voor biobased bouwmaterialen of zich te richten op toerisme. De overheid speelt een grote rol in de transitie en het consumptiepatroon van alle Nederlanders is, deels gedwongen, sterk veranderd.
3. Gemeenschapsprovincie
In dit scenario zijn stad en platteland sterk verweven. Het boerenlandschap wordt bepaald door kleinschalige familiebedrijven en boer-burgercoöperaties. Er zijn minder weilanden en er is een mozaïeklandschap ontstaan. Kringlopen worden op lokaal niveau gesloten en gezond voedsel staat centraal. Het doel is om zo zelfvoorzienend mogelijk te zijn, maar de kenmerken van het landschap en klimaatverandering maken dat lastig.
Van scenario’s naar streefbeeld
De drie scenario’s legden we voor aan de grote participatiegroep én aan een representatieve groep burgers uit de provincie. Zij bespraken de scenario’s en stemden op hun meest gewenste scenario. De inzichten en voorkeuren uit deze gesprekken vormden samen de basis voor het uiteindelijke streefbeeld, dat we opstelden met ambtenaren, de Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten.
Het resultaat: een toekomstbeeld voor landbouw en voedsel in Utrecht richting 2050. Hierbij staan tien ambities centraal, die richting geven aan het provinciale beleid. Daarnaast wordt in het streefbeeld onderscheid gemaakt tussen drie typen landbouw, afhankelijk van het gebied. De invloed van de drie scenario’s is hierin nog duidelijk herkenbaar.
Zie hieronder de 10 ambities die zijn gevormd vanuit het streefbeeld: ‘Toekomst van landbouw en voedsel provincie Utrecht 2050’.
Of klik hier voor het volledige document.
Wil je zelf een toekomstvisie of participatief traject starten? Laat het ons weten en neem contact op via info@futureconsult.nl of 020-3203100.