De druk op de zorg groeit structureel. De zorgvraag stijgt sneller dan het aantal professionals. Mantelzorgers raken overbelast. Kosten lopen op. Gemeenten worden gedwongen om scherpe keuzes te maken. Tegelijk willen mensen langer thuis wonen, eigen regie houden en onderdeel blijven van het gewone, dagelijks leven. Onze eerste menselijke reactie is begrijpelijk en voorspelbaar: slimmer roosteren, technologie toevoegen, pilots starten, processen optimaliseren. Dat helpt op de korte termijn, maar het lost het onderliggende probleem niet op. Want wat als de kern van het probleem niet capaciteit is, maar dat ons zorgsysteem steeds minder past bij de samenleving van nu?
Het Three Horizons-model van Bill Sharpe
Veel vraagstukken in de zorg zijn geen losse operationele problemen, maar signalen van een systeem in verandering. Wanneer het bestaande systeem niet langer aansluit bij de werkelijkheid, vraagt dat niet alleen om bijsturing, maar om transformatie. Om dat te begrijpen, helpt het Three Horizons-model van Bill Sharpe; een strategisch framework om gestructureerd over de toekomst van complexe vraagstukken na te denken. Het gaat hierbij om de verbinding tussen het heden, de toekomst en de transitie die daartussen ligt. Ofwel: het systeem zoals we die nu kennen, het systeem dat aan het kantelen is, en het nieuwe systeem, dat nog beperkt aanwezig is, maar wel zichtbaar wordt.
Deze horizonnen bestaan gelijktijdig. Dat betekent dat vernieuwing niet pas begint nadat het oude systeem stopt, maar juist ontstaat terwijl het bestaande systeem nog volop draait.
[lees verder onder de afbeelding]
Horizon 1 | pleisters plakken
De eerste horizon is het systeem dat we goed kennen en dat we koste wat kost draaiende proberen te houden. We voegen technologische oplossingen toe, zoals monitoring op afstand, om patiënten thuis te volgen en de druk op mantelzorg en professionals te verlichten. We optimaliseren roosters, verbeteren processen en zoeken continu naar efficiëntie.
Dat is nodig, want de zorg moet doorgaan.
Tegelijkertijd wordt juist hier zichtbaar dat de rek eruit raakt. We zijn op veel plekken tegelijk pleisters aan het plakken. Verbeteringen helpen, maar vaak tijdelijk. Ze lossen de symptomen op, maar niet de oorzaak. Het systeem piept en kraakt: de zorgvraag neemt toe, terwijl het aantal beschikbare mensen afneemt. Eigenlijk weten we dit al langer: verbeteren alleen is vaak niet meer dan een pleister plakken op de wond.
[lees verder onder de afbeelding]
Horizon 2 | tussen diagnose en behandeling
Delen bevinden zich op dit moment al in de tweede horizon. Zorg verschuift steeds vaker naar thuis en de wijk. We zien het in hoe een dochter hoofdverantwoordelijk wordt voor de zorg van haar ouders die nog thuis wonen in hun tachtiger jaren. In hoe een wijkverpleegkundige niet alleen zorg verleent, maar ook schakelt met wonen en het netwerk rondom iemand heen. In hoe technologie niet alleen tijd bespaart, maar mensen helpt om langer zelfstandig te blijven. Dit zijn bij elkaar opgetelde signalen van een systeem dat aan het veranderen is. Tegelijk voelt deze fase vaak ongemakkelijk. Want het nieuwe begint vorm te krijgen, maar het oude is er ook nog. Regels, structuren en financiering zijn vaak nog ingericht op het bestaande (oude) systeem, terwijl de praktijk daar van af begint te wijken. Zorg verandert, maar niet overal in hetzelfde tempo.
[lees verder onder de afbeelding]
Horizon 3 | van gezondheid naar preventie
De derde horizon maakt zichtbaar waar deze beweging naar toe kan leiden. Hier ontstaat een nieuw perspectief.
Een zorgsysteem waarin preventie een vanzelfsprekend onderdeel is. Waar ondersteuning begint bij het dagelijks leven van mensen, in plaats van bij een indicatie. Waar technologie zelfstandigheid ondersteunt. Waar informele netwerken rondom mensen een grotere rol spelen. En waar professionals vooral worden ingezet waar hun expertise het meeste waarde toevoegt.
[lees verder onder de afbeelding]
Veel organisaties sturen vooral op horizon 1. Dit is begrijpelijk, maar onvoldoende om problemen structureel aan te pakken en de transitie richting de toekomst in gang te zetten. De opgave is om op meerdere gebieden leiderschap te geven hieraan. Door vandaag prestaties te leveren (horizon 1), ruimte te maken voor experimenten (horizon 2), en door te bouwen aan een transitie en een toekomst die nog niet af is (horizon 3). De vraag is dus niet alleen: hoe verbeteren we wat we hebben? Maar ook: naar welk nieuw systeem bouwen we toe?
Wat kan dit betekenen voor jouw organisatie? Is het in jouw organisatie duidelijk hoe de derde horizon eruitziet? En naar welke horizon gaat de meeste tijd en aandacht? Het in kaart brengen van de drie horizonnen voor jouw organisatie helpt bij het inzichtelijk maken van transitiepaden en welke innovaties daarvoor nodig zijn. Zo bouwen we aan de zorg van de toekomst.