Wie nadenkt over de toekomst van vrijetijdsbesteding, ziet waarschijnlijk al snel een wereld vol virtual reality, digitale evenementen en gesprekken met AI-vrienden voor zich. Toch zien we steeds meer signalen die wijzen op een andere toekomst. Juist in een samenleving waarin bijna alles digitaal kan, groeit de behoefte aan activiteiten die tastbaar zijn. We willen weer iets maken met onze handen, een ouderwetse vinyl draaien, in kostuum naar een evenement gaan of samen op zoek naar een verborgen geocache. Vrije tijd wordt een manier om even los te komen van het scherm en opnieuw verbinding te voelen met de mensen en de wereld om ons heen.
Hoe corona onze vrijetijdsbesteding veranderde
De coronapandemie heeft grote invloed gehad op de manier waarop we onze vrije tijd nog steeds invullen. Door de sluiting van bioscopen, festivals, cafés, sportverenigingen en culturele instellingen verschoven onze vrijetijdsactiviteiten zich volledig naar schermen. We volgden online yogalessen, spraken vrienden via videobellen, bekeken livestreams van concerten en leerden nieuwe hobby’s via TikTok.
Veel van die digitale gewoonten zijn gebleven. Videobellen is inmiddels een gebruikelijke manier om te vergaderen, familie te spreken en contact te onderhouden met mensen die verder weg wonen. Thuiswerken heeft eveneens een vaste plek gekregen in ons dagelijks leven en is niet meer weg te denken. Verder lijkt de coronaperiode inmiddels een verre herinnering, want evenementen zijn terug, restaurants zitten weer bomvol en mensen zoeken elkaar volop op.
Juist de ervaring van langdurige afstand lijkt onze waardering voor fysieke nabijheid te hebben vergroot. Want na jaren van digitalisering zoeken mensen steeds vaker naar activiteiten die aandacht en écht contact bieden. Het scherm wordt steeds vaker ingewisseld voor online activiteiten. In de trein zijn mensen steeds minder doelloos door Instagram aan het scrollen maar pakken juist hun haak- of breiwerkje erbij. Handwerk, bordspellen, vinyl, creatieve workshops en kleinschalige evenementen zijn weer helemaal terug.
De aantrekkingskracht zit in het tastbare en gezamenlijke karakter. Een keramiekworkshop, haakavond of listening bar geeft mensen iets om (samen) te doen. Ook niche communities spelen hierin een rol. Mensen vinden elkaar online rond een gedeelde interesse en komen vervolgens fysiek samen tijdens thematische feesten, hobbybijeenkomsten of LARP-evenementen.
Technologie blijft onderdeel van deze ontwikkeling, vooral als ingang naar een offline ervaring. We bekijken een uitlegvideo om iets te leren, ontdekken via sociale media nieuwe ontmoetingsplekken of gebruiken een app om een geocache te vinden. Daarna verschuift de aandacht naar de activiteit, de omgeving en de mensen om ons heen.
De toekomst van vrijetijdsbesteding lijkt daarmee vooral te draaien om aandacht en verbondenheid. Juist in een digitale samenleving krijgen activiteiten die mensen samenbrengen en iets tastbaars opleveren opnieuw waarde.
De toekomst van vrije tijd is persoonlijk en gezamenlijk
De toekomst van vrijetijdsbesteding speelt zich dus waarschijnlijk slechts gedeeltelijk af in virtuele werelden. De sterkste signalen van dit moment laten een groeiende behoefte zien aan echt contact, tastbare activiteiten en gemeenschappen waarin mensen zichzelf kunnen zijn
We willen iets doen dat onze volledige aandacht vraagt. Meer tijd met vrienden doorbrengen, nieuwe mensen ontmoeten en voorkomen dat huidhonger en eenzaamheid opnieuw onderdeel worden van het dagelijks leven. Daarbij zoeken we naar activiteiten die (betaalbaar,) toegankelijk en persoonlijk zijn.
De belangrijkste vraag voor de toekomst is daardoor welke ervaringen ons opnieuw in contact brengen met de meest menselijke kant van onszelf. We willen voelen dat we ergens aanwezig zijn, samen met anderen. We willen materialen aanraken, vaardigheden ontwikkelen, verhalen delen en aan het einde van een middag kunnen aanwijzen wat we hebben gemaakt of meegemaakt.
Kijken we verder vooruit, dan zou vrije tijd zich kunnen ontwikkelen tot een tegenruimte voor het dagelijkse leven. Terwijl kunstmatige intelligentie steeds meer werk, planning en keuzes van ons overneemt, zoeken mensen in hun vrije uren bewust naar activiteiten waarin efficiëntie nauwelijks een rol speelt. Een stoel met de hand maken terwijl een machine dat binnen enkele minuten kan. Drie uur reizen om samen met vreemden een verzonnen dorp te bouwen. Een maaltijd bereiden met ingrediënten die diezelfde ochtend in de buurt zijn geoogst. De waarde zit dan in de tijd, de aandacht en de gezamenlijke inspanning.
De toekomst van vrijetijdsbesteding zou daarmee verrassend langzaam, lokaal en sociaal kunnen worden. Hoe meer ons dagelijks leven wordt geautomatiseerd, hoe waardevoller activiteiten worden waarin iets mag mislukken, tijd verloren mag gaan en de uitkomst vooraf onbekend is. Vrije tijd wordt dan meer dan ontspanning. Het wordt een plek waar we oefenen in aandacht, verbeelding, samenwerking en menselijk contact.